Menurut Pemikiran
Prof Dato' Dr Siddiq Fadzil
Pendahuluan
Pembinaan bangsa merupakan suatu proses yang penting dalam pembentukan identiti nasional sesebuah negara yang memiliki masyarakat berbilang etnik, agama, bahasa dan budaya. Dalam konteks negara moden, pembinaan bangsa bukan sekadar berkaitan dengan pembentukan struktur politik atau pembangunan ekonomi, tetapi juga melibatkan pembinaan kesedaran kolektif yang mampu menyatukan masyarakat yang pelbagai latar belakang. Hal ini menjadi lebih penting dalam negara yang bersifat plural atau pelbagai seperti Malaysia, yang terdiri daripada masyarakat Melayu, Cina, India serta pelbagai kelompok etnik pribumi di Sabah dan Sarawak.
Pemikir dan sarjana Muslim kontemporari seperti Prof Dato’ Dr Siddiq Fadzil menekankan bahawa pembinaan bangsa harus dilihat dalam kerangka “kepelbagaian dalam bingkai kesatuan”. Konsep ini menegaskan bahawa kepelbagaian etnik, agama dan budaya bukanlah ancaman kepada perpaduan negara, sebaliknya merupakan suatu kekuatan yang perlu diurus dengan hikmah, adil dan bijaksana. Panda dasarnya perpaduan tidak bermaksud keseragaman mutlak, tetapi kesediaan untuk hidup bersama dalam suatu kerangka nilai dan sistem yang dikongsi bersama tanpa melihat perbezaan sebagai faktor penghalang kepada penyatuan.
Konsep Pembinaan Bangsa
Pembinaan bangsa atau nation building merujuk kepada proses pembentukan identiti nasional yang dikongsi bersama oleh seluruh rakyat bagi sesebuah negara. Ia melibatkan usaha membentuk kesedaran kebangsaan, kesetiaan kepada negara serta komitmen terhadap nilai-nilai bersama yang menjadi asas kehidupan bernegara, dengan menjadikan Rukun Negara sebagai asas penting dalam mencapai cita-cita Negara Bangsa.
Menurut perspektif Prof Dato’ Dr Siddiq Fadzil, pembinaan bangsa tidak boleh difahami hanya dari sudut politik semata-mata. Ia juga harus melibatkan dimensi sosial, budaya dan moral yang memainkan peranan penting dalam membentuk hubungan antara kelompok masyarakat. Pembinaan bangsa yang berjaya memerlukan pembentukan nilai bersama yang dapat diterima oleh semua kelompok masyarakat tanpa menafikan identiti asal mereka.
Dalam konteks ini, pembinaan bangsa memerlukan keseimbangan antara dua unsur utama, iaitu pengiktirafan terhadap kepelbagaian masyarakat dan pembentukan suatu kerangka kesatuan nasional yang mampu menyatukan kepelbagaian tersebut.
Kepelbagaian Sebagai Realiti Sosial
Kepelbagaian atau pluraliti merupakan anugerah Ilahi kepada Malaysia dan ianya juga suatu realiti sosial yang tidak dapat dielakkan dalam banyak negara moden. Sejarah pembentukan masyarakat di beberapa negara memperlihatkan bagaimana migrasi, perdagangan dan penjajahan telah memainkan peranan dan melahirkan masyarakat yang berbilang etnik dan budaya. Keadaan ini juga berlaku di Malaysia, di mana masyarakatnya terdiri daripada pelbagai latar belakang etnik, agama dan bahasa menjadi warganegara yang mesti diterima semasa menuntut kemerdekaan dan Malaysia berjaya mengurusnya dengan amat baik.
Prof Dato’ Dr Siddiq Fadzil melihat kepelbagaian sebagai suatu fenomena yang harus diterima sebagai sebahagian daripada sunnatullah dalam kehidupan manusia. Dalam perspektif ini, kepelbagaian bukanlah sesuatu yang perlu dihapuskan, tetapi perlu diurus dengan bijaksana agar ia menjadi sumber kekuatan kepada masyarakat. Kepelbagaian budaya dan tradisi boleh memperkayakan tamadun sesebuah negara, selagi mana ia berada dalam kerangka nilai bersama yang mengikat masyarakat tersebut agar sentiasa menghargai kepelbagaian ini.
Namun demikian, kepelbagaian juga boleh menjadi sumber konflik sekiranya tidak diurus dengan baik. Suara-suara sumbang sudah bermunculan yang mempertikaikan persaingan ekonomi, perbezaan ideologi dan sentimen etnik boleh mengakibatkan ketegangan dalam masyarakat yang plural. Oleh itu, pembinaan bangsa memerlukan pendekatan yang mampu mengimbangi antara pengiktirafan terhadap kepelbagaian dan usaha membina kesatuan nasional.
Bingkai Kesatuan dalam Pembinaan Bangsa
Konsep “bingkai kesatuan” merujuk kepada kerangka nilai, institusi dan sistem yang menjadi asas kepada perpaduan masyarakat. Bingkai ini berfungsi sebagai landasan yang menyatukan masyarakat yang berbeza latar belakang dalam satu sistem kehidupan bersama.
Dalam konteks Malaysia, bingkai kesatuan ini dapat dilihat melalui beberapa elemen utama seperti Perlembagaan negara, bahasa kebangsaan, sistem pendidikan nasional serta nilai-nilai kenegaraan yang dikongsi bersama oleh seluruh rakyat. Elemen-elemen ini berfungsi sebagai asas yang menyatukan masyarakat walaupun mereka memiliki latar belakang budaya dan agama yang berbeza.
Menurut Prof Dato’ Dr Siddiq Fadzil, bingkai kesatuan juga perlu berasaskan nilai-nilai moral yang universal seperti keadilan, toleransi, saling menghormati dan tanggungjawab sosial. Nilai-nilai ini penting dalam membentuk hubungan yang harmonis antara kelompok masyarakat yang berbeza.
Dalam konteks ini, kesatuan tidak bermaksud menghapuskan identiti etnik atau budaya, tetapi mewujudkan suatu ruang bersama di mana semua kelompok masyarakat dapat hidup secara aman dan saling menghormati dan menyuburkan semangat perpaduan Dan keharmonian bernegara.
Prinsip-Prinsip Pembinaan Bangsa
Pembinaan bangsa yang berasaskan konsep kepelbagaian dalam bingkai kesatuan memerlukan beberapa prinsip asas. Antaranya ialah prinsip pengiktirafan terhadap kepelbagaian masyarakat. Setiap kelompok etnik dan budaya harus dihormati dan diberikan ruang untuk mengekalkan identiti mereka.
Selain itu, prinsip keadilan sosial juga sangat penting dalam memastikan perpaduan masyarakat dapat dipertahankan. Ketidakseimbangan ekonomi atau ketidakadilan dalam peluang pembangunan boleh menimbulkan rasa tidak puas hati dalam kalangan kelompok masyarakat tertentu, yang akhirnya boleh menggugat kestabilan negara.
Prinsip dialog antara budaya dan peradaban juga menjadi elemen penting dalam pembinaan bangsa. Melalui dialog dan interaksi yang berterusan, masyarakat dapat meningkatkan persefahaman antara satu sama lain serta mengurangkan prasangka dan stereotaip yang boleh menjejaskan hubungan antara kaum dengan menekan nilai-nilai positif.
Prinsip seterusnya bidang pendidikan juga memainkan peranan yang sangat penting dalam membentuk kesedaran kebangsaan. Sistem pendidikan yang menekankan nilai perpaduan, sejarah bersama dan tanggungjawab sebagai warga negara dapat membantu membentuk generasi yang memiliki identiti kebangsaan yang kuat serta dapat memahami sejarah negara ini.
Cabaran Pembinaan Bangsa
Walaupun konsep kepelbagaian dalam bingkai kesatuan merupakan suatu pandangan yang penting, pelaksanaannya tidak terlepas daripada pelbagai cabaran. Antara cabaran utama ialah kewujudan sentimen perkauman yang masih wujud dalam masyarakat. Sentimen ini sering dimanipulasi dalam arena politik sehingga boleh menimbulkan perpecahan dalam masyarakat.
Selain itu, jurang ekonomi antara kelompok masyarakat juga boleh menimbulkan ketegangan sosial. Ketidakseimbangan dalam pengagihan sumber dan peluang pembangunan boleh menimbulkan rasa tidak puas hati dalam kalangan kelompok tertentu.
Pengaruh globalisasi juga merupakan cabaran yang tidak boleh diabaikan. Globalisasi membawa masuk pelbagai nilai dan budaya luar yang boleh mempengaruhi identiti nasional. Tanpa pengurusan yang bijaksana, proses ini boleh melemahkan semangat kebangsaan dalam kalangan generasi muda.
Kesimpulan
Secara keseluruhannya, konsep pembinaan bangsa yang dihuraikan oleh almarhum Prof Dato’ Dr Siddiq Fadzil menekankan perpaduan dalam masyarakat plural tidak boleh dicapai melalui pendekatan keseragaman. Sebaliknya, perpaduan perlu dibina melalui pengiktirafan terhadap kepelbagaian serta pembentukan suatu kerangka kesatuan yang berasaskan nilai keadilan, toleransi dan tanggungjawab bersama.
Dalam konteks negara seperti Malaysia, pendekatan ini amat relevan kerana kepelbagaian etnik dan budaya merupakan ciri utama masyarakatnya. Oleh itu, pembinaan bangsa harus dilihat sebagai suatu proses berterusan yang memerlukan komitmen daripada semua pihak, termasuk kerajaan, institusi pendidikan dan masyarakat sivil.
Akhirnya, kekuatan sesebuah negara tidak terletak pada keseragaman masyarakatnya, tetapi pada keupayaan untuk mengurus kepelbagaian secara harmoni dalam satu bingkai kesatuan yang kukuh.
Milus Hj Abd Wahab
